Complementary Medicine Journal

fa نقشه ‌برداری و معناشناسی واژگان منطبق با نشانه ‌های اختلال افسردگی در آثار حکیم جرجانی در مقایسه با DSM-5: تحلیل محتوای کیفی Mapping and Lexical Semantics of Depressive Symptom Terms in Jorjani’s Medical Texts Compared to DSM-5: A Qualitative Analysis طب سنتی Traditional medicine پژوهشي Research ﻣﻘﺪﻣﻪ: اختلال افسردگی یکی از شایع‌ترین اختلالات روان&rlm;پزشکی است که نشانه‌های آن در متون طب ایرانی ذیل بیماری‌های گوناگون توصیف شده ‌است. این پژوهش به نقشه‌برداری مفهومی و معنا‌شناسی واژگان منطبق با نشانه‌های اختلال افسردگی در متون حکیم جرجانی می‌پردازد. مواد و روش‌ها: این پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی به بررسی واژگان معادل تظاهرات اختلال افسردگی اساسی براساس معیارهای تشخیصی آن در پزشکی نوین پرداخته و واژگانی که بیشترین تطبیق مفهومی را داشتند در نرم&rlm;افزار MAXQDA-20 وارد شدند. سپس نقشۀ مفهومی هر بیماری با واژگان استخراج&rlm;شده ترسیم شد. یافته &rlm;ها: پس از بررسی آثار حکیم جرجانی کلیدواژه‌هایی همچون غم، اندوه، ناخوش دلی، بی‌خوابی و گران‌خوابی، ترس، وسواس، ضجر، لاغری و فربهی، کسلان، غفلت و اندیشه بسیار دارای بیشترین تطبیق مفهومی با نشانه‌های افسردگی به دست ‌آمدند. این علائم ذیل بیماری‌های سوء‌مزاج عام سوداوی، مالیخولیا، سوءمزاج گرم و خشک دماغ، سوء‌مزاج سوداوی و سرد و تر دماغ، سوء‌مزاج سوداوی دل، سوء‌مزاج سوداوی کبد، آماس طحال، سوء‌مزاج گرم و خشک کبد و ضعف طحال مطرح شده‌اند. چهار بیماری مالیخولیا، سوءمزاج سوداوی دماغ، سوءمزاج عام سوداوی و سوءمزاج گرم و خشک دماغ بیشترین تطبیق مفهومی را دارا بودند. نتیجه &rlm;گیری: هرچند اغلب مطالعات بروز نشانه‌های افسردگی را ناشی از سوءمزاج سرد یا سوداوی دانسته‌اند، ولی سوءمزاج گرم و خشک نیز می‌توانند عامل بروز نشانه‌های مشابه باشند. بنابراین این امر توجه ویژۀ طبیبان را در نحوۀ برخورد با بیماران و اهمیت پزشکی فردمحور دوچندان می‌کند تا براساس استدلال بالینی هر بیمار به تجویز درمان اختصاصی و دقیق برای هر فرد بپردازند.   Introduction: Although major depressive disorder is among the most prevalent psychiatric conditions, its manifestations have been described across various categories of diseases in Persian medicine. The present study aimed to conduct a conceptual mapping and semantic analysis of terms related to depressive symptoms in the works of Seyed Esmail Jorjani. Materials and Methods: This qualitative content analysis examined terminology in Jorjani’s medical texts that parallels the diagnostic criteria of depression in modern psychiatry. Terms with the highest semantic correspondence were coded using MAXQDA-20 software, and conceptual maps were subsequently developed to illustrate the relationship between identified terms and disease entities. Results: Analysis of Jorjani’s writings revealed several key terms with strong conceptual overlap with depressive symptoms, including sadness, sorrow, unpleasant mood, insomnia or hypersomnia, fear, obsession, distress, weight loss or gain, fatigue, negligence and pessimistic thinking. These manifestations were associated with multiple pathological entities, including melancholia, general soda sue-mizaj (dyscrasia), hot-dry brain dyscrasia, soda or cold-wet brain sue-mizaj, soda sue-mizaj of the heart, soda sue-mizaj of the liver, spleen swelling, hot-dry dyscrasia of the liver and weakness of the spleen. Among these, melancholia, soda sue-mizaj of the brain, general soda sue-mizaj and hot-dry brain dyscrasia demonstrated the closest semantic alignment with depressive symptoms. Conclusion: While most previous studies have linked depressive presentations to cold or melancholic temperaments, the findings of this study highlight that hot-dry dyscrasia may also underlie depressive-like manifestations. These insights underscore the importance of individualized medicine in Persian medical thought, urging physicians to tailor diagnosis and treatment to each patient’s unique temperament and clinical presentation. Such a personalized approach has the potential to enhance treatment precision and improve long-term mental health outcomes.   افسردگی, حکیم جرجانی, طب ایرانی, سوء مزاج, اختلال روان Depression, Dyscrasia, Jorjani, Mental disorder, Persian medicine 322 332 http://cmja.arakmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1387-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam neishabory izadi مریم نیشابوری ایزدی maryam.neishabory@shahed.ac.ir 0052087832 0009-0003-8088-1513 No MSc Student in History of Medical Sciences, Department of Traditional Medicine, School of Persian Medicine, Shahed University, Tehran, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ علوم پزشکی، گروه طب سنتی، دانشکدۀ طب ایرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران sedighe Talebi صدیقه طالبی s.talebi@shahed.ac.ir 2722566656 100319475328460020202 Yes Assistant Professor, Department of Traditional Medicine, School of Persian Medicine, Shahed University, Tehran, Iran گروه طب سنتی، دانشکدۀ طب ایرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران