fa بررسی ارزش غذایی و دارویی خرما از دیدگاه علم پزشکی و طب- اسلامی گیاهان دارویی Medicinal Plants مروری Review Paper <strong>هدف</strong> خرما یکی از قدیمی‌ترین غذاهای دارویی است که حاوی قندهای طبیعی (ساکارز، گلوکز و فروکتوز)، ویتامین‌ها، مواد معدنی، ترکیبات فنلی و آنتی‌اکسیدانی بالاست. طیف وسیعی از متابولیت‌های ثانویه در خرما شامل آنتوسیانین‌ها، کاروتنوئیدها، فلاونوئیدها، اسید فنولیک، پروسیانیدین و استرول وجود دارند. این ترکیبات فعال زیستی دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی، ضدمیکروبی، ضدسرطان، ضدالتهاب و محافظت از کبد هستند. هدف از این پژوهش بررسی ارزش دارویی‌ و غذایی خرما در پزشکی نوین و طب سنتی (ایرانی‌اسلامی) است.<br> <strong>روش ها</strong> در این مطالعه مروری متون برگزیده طب سنتی‌اسلامی و تمامی مقالات ثبت‌شده در پایگاه‌های اطلاعاتی علمی معتبر (پابمد، مگ‌ایران، آوید، گوگل‌اسکالر، قرآن، مخزن الادویه) طی سال‌های 2010 تا 2021، با در نظر گرفتن کلید‌واژه‌های تخصصی و عمومی در قسمت آزمایش‌های بالینی انسان و بیماری‌های مشترک (زنان، قلبی‌عروقی، التهاب گوارشی و مغز) جست‌وجو و بررسی شدند.<br> <strong>یافته ها</strong> با توجه به خواص آنتی‌اکسیدانی (فلاونوئیدی و پلی‌فنولی) خرما، این میوه برای حفظ سلامت قلبی‌عروقی، باروری، رفع التهاب، بهبود کارکرد دستگاه گوارش و سلامت مغز هم در پزشکی نوین و هم در طب‌ سنتی، اعم از طب ‌سنتی عمومی، یونانی، رومی، ایرانی، چینی و هند استفاده می‌شود. همچنین جهت رفع ضعف، بی‌ثباتی حافظه، تب، درد، اختلالات عصبی، ناباوری زنان و مردان، سیاه‌سرفه، دردهای مثانه و برای آرام‌بخشی و به‌عنوان خلط‌آور، ملین و ادرارآور معرفی شده است. در متون ‌اسلامی و قرآن‌کریم (در سوره مبارکه مریم) به خرما اشاره شده است. این میوه باعث تقویت انقباض و عضلات دهانه رحم در ماه‌های آخر حاملگی می‌شود. همچنین باعث کاهش فشار خون در زنان باردار برای مدت‌زمان کوتاهی می‌شود که موجب کاهش میزان خونریزی در حین زایمان می‌شود.<br> <strong>نتیجه گیری</strong> نتایج این پژوهش مروری حاکی از اهمیت ارزش دارویی و تغذیه‌ای خرما در بهبود فعالیت‌های متابولیکی بدن، به‌خصوص عملکرد قلب، باروری و دستگاه گوارش است. <strong>Objective </strong>Dates are one of the oldest medicinal foods that contain natural sugars (sucrose, glucose, and fructose), vitamins, minerals, phenolic compounds, and high antioxidants. There is a wide range of secondary metabolites in dates including anthocyanins, carotenoids, flavonoids, phenolic acid, procyanidin, and sterols. These bioactive compounds have antioxidant, antimicrobial, anticancer, anti-inflammatory, and liver protection properties. This study aims to investigate the medicinal and nutritional values of dates in modern medicine and Iranian traditional medicine.<br> <strong>Methods </strong>In this review study, data were collected from traditional Iranian-Islamic medicine books (Quran, Makhzan-Al-Adviyeh) and all articles published from 2010 to 2021 in the field of clinical trials on humans and common diseases (Gynecological, cardiovascular, gastrointestinal inflammation, and brain disorders) and indexed in online databases (Google Scholar, PubMed, Ovid, MagIran) using specialized keywords.<br> <strong>Results </strong>Due to the antioxidant properties (flavonoid and polyphenolic), dates have been recommended for cardiovascular health, fertility, reduction of inflammation, digestive health, and brain health in modern medicine, and for treating weakness, memory instability, fever, pain, nervous disorders, male and female infertility, pertussis, and bladder pain as a sedative, expectorant, laxative, and diuretic product in traditional medicine (Iranian, Greek, Roman, Chinese and Indian). In Quran (Surah Maryam), it has been mentioned that dates fruit strengthens the contractile and cervical muscles in the last months of pregnancy. It also lowers the blood pressure in pregnant women for a short time, which reduces the amount of bleeding during childbirth.<br> <strong>Conclusion </strong>The results of studies indicate the medicinal and nutritional values of dates in improving the metabolic activities, especially the functions of heart, fertility, digestion, and brain. خرما, فواید غذایی, طب ایران باستان, طب سنتی ایرانی Dates, Food Benefits, Ancient Iranian Medicine, Persian Traditional Medicine 44 55 http://cmja.arakmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1101-2&slc_lang=fa&sid=1 Samaneh Sedighi-Khavidak سمانه صدیقی خویدک sedighi.samaneh@yahoo.com 100319475328460016706 100319475328460016706 No Medical Biotechnology Research Center, Ashkezar Branch, Islamic Azad University, Ashkezar, Yazd, Iran. مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی پزشکی، واحد اشکذر، دانشگاه آزاد اسلامی، اشکذر، یزد، ایران. Narges shekarbeygi نرگس شکربیگی shekarbeygi.n@gmail.com 3369932687 100319475328460016707 No Department of Islamic Education, Interdisciplinary Research Center of Islamic Education and Health Sciences, School of Medicine, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran. گروه معارف اسلامی، مرکز تحقیقات میان رشته‌ای معارف اسلامی و علوم بهداشت، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. Maryam Delfani مریم دلفانی Maryam_delfani@yahoo.com 100319475328460016708 100319475328460016708 Yes Department of Crop Physiology, Faculty of Agriculture, University of Ilam, Iran. گروه فیزیولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران. Froman Haidar Nejad فرومن حیدرنژاد heidarnejad_fa@pnu.ac.ir 100319475328460016709 100319475328460016709 No Department of Theology, Payam Noor University, Tehran, Iran. گروه الهیات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.